पत्रकारांनी आपले ओळखपत्र सोशल मीडिया अथवा व्हॉट्सॲप स्टेटसवर ठेवणे धोक्याचे!
सायबर फसवणूक व गैरवापराचा मोठा धोका
रोहा-रायगड, दि. १२ (प्रतिनिधी) :- सध्या सोशल मीडियाचा वापर सर्वच क्षेत्रांत मोठ्या प्रमाणावर वाढला असून, व्हॉट्सॲप स्टेटस, फेसबुक आणि इन्स्टाग्रामवर दैनंदिन घडामोडी शेअर करण्याची नवी पद्धत रूढ झाली आहे. मात्र, याच डिजिटल वातावरणात सुरक्षेचा आणि सायबर गुन्हेगारीचा धोकाही तितकाच गंभीर बनला आहे. अनेक माध्यम प्रतिनिधी, पत्रकार आणि बातमीदार उत्साहापोटी आपले अधिकृत 'प्रेस आयडी कार्ड' म्हणजेच पत्रकार ओळखपत्र व्हॉट्सॲप स्टेटसवर किंवा सोशल मीडिया प्रोफाइलवर उघडपणे प्रदर्शित करताना दिसतात. स्वतःचे अधिकृत ओळखपत्र सोशल मीडियावर ठेवणे हा थेट कायद्याने गुन्हा ठरत नसला, तरी त्यामुळे उद्भवणाऱ्या सुरक्षेच्या आणि कायदेशीर गैरवापराच्या संभाव्य धोक्यांकडे गांभीर्याने पाहणे अत्यंत गरजेचे बनले आहे.
राज्यात गेल्या काही वर्षांत मुंबई, पुणे, ठाणे, नाशिक आणि मराठवाड्यातील काही भागांत पोलिसांनी तोतया पत्रकारांच्या टोळ्यांवर कारवाई करून गुन्हे दाखल केले आहेत. अनेक प्रकरणांच्या पोलीस तपासात असे निष्पन्न झाले आहे की, गुन्हेगारांनी सोशल मीडिया, व्हॉट्सॲप डीपी किंवा स्टेटसवरून खऱ्याखुऱ्या पत्रकारांच्या आयडी कार्डचे स्क्रीनशॉट मिळवले होते. त्या कार्डवरील नोंदणी क्रमांक, आरएनआय क्रमांक, वृत्तसंस्थेचे नाव आणि अधिकृत स्वाक्षऱ्या संगणकीय सॉफ्टवेअरच्या माध्यमातून एडिट करून हुबेहूब बनावट ओळखपत्रे तयार केली गेली. अशा बनावट प्रेस कार्डच्या जोरावर वाळू माफिया, अवैध धंदेचालक, बांधकाम व्यावसायिक, छोटे व्यापारी आणि शासकीय अधिकाऱ्यांना धमकावून लाखो रुपयांची खंडणी उकळल्याच्या घटना घडल्या आहेत. वाहतूक पोलिसांच्या कारवाईपासून वाचण्यासाठी बनावट पत्रकार असल्याचे भासवणे आणि प्रतिबंधित शासकीय बैठकांमध्ये बेकायदेशीरपणे प्रवेश मिळवण्यासारखे अनेक प्रकार यापूर्वी उघडकीस आले आहेत. जेव्हा पोलीस किंवा तपास यंत्रणा अशा प्रकरणांचा छडा लावतात, तेव्हा त्या बनावट कार्डवर मूळ वृत्तसंस्थेचे नाव आणि अधिकृत पत्रकाराच्या कार्डचा संदर्भ आढळल्याने निष्पाप पत्रकारांना नाहक चौकशीच्या त्रासाला सामोरे जावे लागते.
सायबर तज्ज्ञ आणि कायदेतज्ज्ञांच्या मते, सोशल मीडिया किंवा व्हॉट्सॲप स्टेटसवर ठेवलेला कोणताही फोटो सहज स्क्रीनशॉट काढून सेव्ह करता येतो. ओळखपत्रावर संबंधित पत्रकाराचा स्पष्ट फोटो, वृत्तसंस्थेचे नाव, नोंदणी क्रमांक, आरएनआय क्रमांक, संपादकाची स्वाक्षरी यांसारख्या अत्यंत संवेदनशील नोंदी असतात. अनेक समाजकंटक आणि सायबर गुन्हेगार या माहितीचा गैरवापर करून हुबेहूब बनावट ओळखपत्रे तयार करू शकतात. अशा बनावट ओळखपत्रांचा वापर करून शासकीय कार्यालये, पोलीस यंत्रणा, टोल नाके अथवा सर्वसामान्य नागरिकांवर दबाव आणणे, खंडणी उकळणे किंवा बेकायदेशीर कामांमध्ये त्याचा वापर होणे यांसारखे गंभीर प्रकार घडण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. अशा गुन्ह्यांची चौकशी सुरू झाल्यास मूळ ओळखपत्रधारक पत्रकार नाहक अडचणीत येण्याची आणि पोलीस चौकशीच्या फेऱ्यात अडकण्याची भीती असते.
तसेच, Whats App डीपी वर, अथवा स्टेटस वर ठेवलेले पत्रकारांच्या ओळखपत्रांचे फोटो व इतर माहिती अनोळखी व्यक्तींच्या हाती लागल्यास वैयक्तिक गोपनीयतेचा भंग होतोच, शिवाय सायबर फ्रॉड, आर्थिक फसवणूक आणि डिजिटल ब्लॅकमेलिंगसारख्या गुन्ह्यांना आयते निमंत्रण मिळते. अनेक नामांकित वृत्तसंस्था आणि माध्यम समूहांच्या अंतर्गत नियमावलीनुसार संस्थेची अधिकृत कागदपत्रे, ओळखपत्रे किंवा अंतर्गत बाबी सोशल मीडियावर जाहीररीत्या प्रदर्शित करण्यास सक्त मनाई असते. त्यामुळे पत्रकारांनी आपल्या व्यावसायिक ओळखीचा अभिमान बाळगतानाच स्वतःची आणि संस्थेची सुरक्षा धोक्यात येणार नाही, याची खबरदारी घेणे क्रमप्राप्त ठरते.
माध्यम प्रतिनिधींनी आपली ओळख किंवा वृत्तसंकलनाचे काम मांडताना संपूर्ण ओळखपत्राचा फोटो स्टेटसवर ठेवण्याऐवजी प्रत्यक्ष वार्तांकन करतानाचे फोटो, वृत्तसंस्थेचा लोगो अथवा प्रसिद्ध झालेल्या बातम्यांचे संकलन शेअर करणे हा अधिक सुरक्षित आणि व्यावसायिक मार्ग ठरू शकतो. अत्यंत अपरिहार्य कारणास्तव कार्ड दाखवायचे झाल्यास त्यावरील संपर्क क्रमांक, स्वाक्षरी, पत्ता आणि क्यूआर कोड यांसारखी संवेदनशील माहिती पूर्णपणे झाकून म्हणजेच ब्लर करूनच प्रदर्शित करावी, असा सल्ला तज्ज्ञांकडून दिला जात आहे. एक जबाबदार पत्रकार म्हणून स्वतःच्या ओळखपत्राची सुरक्षा राखणे ही प्रत्येकाची पहिली कायदेशीर आणि नैतिक जबाबदारी असल्याचे यातून स्पष्ट होत आहे.
Comments
Post a Comment